Listopad · ogród zasypia · tydzień 47
Rośliny

Winorośl Uprawa Krok po Kroku: Kompletny Poradnik dla Początkujących

Wybierz odmianę winorośli do swojej zimy i gleby, nie do zdjęcia z katalogu. Sprawdź mrozoodporność i miejsce, w którym ziemia szybko przesycha.

Fot. 01 Rośliny

Jak wybrać odmianę winorośli do swojego ogrodu i na co patrzeć na etykiecie?

Odmianę dobierasz przede wszystkim do zimy i gleby w swoim ogrodzie, a nie do zdjęcia z katalogu. Winorośl właściwa (Vitis vinifera) w polskim klimacie zawodzi najczęściej nie z powodu złej pielęgnacji, tylko dlatego, że kupiłeś krzew o zbyt małej mrozoodporności albo posadziłeś go w miejscu, gdzie gleba trzyma wodę.

Zacznij od dwóch pytań: jak mroźna jest twoja zima i jak szybko twoja ziemia przesycha po deszczu. Jeśli działka leży w chłodniejszym rejonie albo w dołku, gdzie woda stoi po roztopach, wybieraj spośród odmian odpornych na choroby i sprawdzaj przede wszystkim mrozoodporność. Opisy spotykane przy sadzonkach podają ją zwykle w stopniach, ale traktuj tę wartość jako wskazówkę, nie gwarancję.

Etykieta mówi najwięcej, gdy czytasz ją w całości, a nie tylko nazwę. Szukaj informacji o terminie dojrzewania, bo to on decyduje, czy owoce zdążą przed chłodami. Odmiany deserowe do jedzenia na świeżo dojrzewają zwykle wcześniej niż te przeznaczone na przetwory, więc przy krótkim lecie wybieraj wczesne.

Liczba krzewów też ma znaczenie. Dla świeżych owoców dla rodziny 4-5-osobowej zwykle wystarcza 10-14 krzewów kilku odmian, bo rozłożone w czasie dojrzewanie daje zbiór przez dłuższy okres. Jedna odmiana to jedno ryzyko: jeśli przemarznie albo dopadnie ją mączniak, zostajesz bez winogron.

Uprawa zaczyna się jednak wcześniej, przy wyborze miejsca. Winorośl potrzebuje 6-8 godzin słońca dziennie i osłony od zimnego wiatru, najlepiej przy południowej lub zachodniej ścianie. Zanim kupisz krzew, sprawdź, czy takie miejsce w ogóle masz.

Gdzie posadzić winorośl, żeby miała ciepło, słońce i osłonę od wiatru?

Wybierając miejsce dla winorośli, patrz najpierw na ścianę domu. Ciepło zbiera się przy południowej i zachodniej elewacji, a taka osłona trzyma roślinę z dala od zimnych wiatrów. To ustawienie daje krzewowi więcej ciepła niż otwarty środek działki.

Winorośl lubi stanowiska dobrze nasłonecznione i osłonięte od wiatru. Słońce musi padać na krzew przez większość dnia, bo bez niego owoce nie dojrzeją. Przy uprawie winorośli w polskim klimacie liczy się każda godzina światła, którą złapiesz.

Gleba ma być głęboka i przepuszczalna. Woda nie może stać w korzeniach, bo winorośl wtedy choruje. Zanim posadzisz, wymieszaj ziemię z kompostem albo dobrze rozłożonym obornikiem. Taka mieszanka daje korzeniom start i utrzymuje wilgoć na odpowiednim poziomie.

Jeśli masz tunel foliowy albo nieogrzewaną szklarnię, wykorzystaj ją pod winorośl. Stała osłona chroni krzew przed wiosennymi przymrozkami, które potrafią zniszczyć kwiaty. Tunele foliowe wydłużają też sezon wegetacyjny o 4-6 tygodni, a to realna różnica dla dojrzewania owoców.

Sprawdź jeszcze, czy w wybranym miejscu gleba nie jest zbyt ciężka i zbita. Jeśli po deszczu woda stoi na powierzchni dłużej niż chwilę, wybierz inne stanowisko albo podnieś grządkę. Winorośl posadzona w mokrym dołku będzie rosła słabo, choćby miała najlepsze słońce.

Zrób teraz jedno: przejdź się po działce i sprawdź, gdzie słońce świeci najdłużej, a wiatr najmniej dokucza. Zapisz to miejsce, zanim kupisz sadzonkę.

Expansive green vineyard in summer with rows of grapevines under soft morning light.
Zdjęcie: Magda Ehlers

Jak przygotować dołek i posadzić sadzonkę winorośli krok po kroku?

Zacznij od miejsca, nie od sadzonki. Winorośl lubi ciepło, więc wybierz ścianę od południa albo zachodu, osłoniętą od silnych i zimnych wiatrów. Taki kąt nagrzewa się w ciągu dnia i oddaje ciepło wieczorem.

Zanim wbijesz szpadel, zaplanuj rozstaw. Sadzenie winorośli wymaga odstępu między roślinami, a między rzędami zostawiasz miejsce na przejście i cięcie. Bez tego po dwóch sezonach pędy zrosną się w jedną plątaninę.

Dołek kopiesz różnie, zależnie od tego, co masz w ręku. W wykopie mieszasz ziemię z kompostem lub dobrze rozłożonym obornikiem, żeby korzenie od razu trafiły w żyzne podłoże. Głębokość dopasuj do sadzonki: posadzona nieco głębiej, niż rosła w doniczce, lepiej znosi mrozy.

Kolejność ma znaczenie, bo każde opóźnienie kosztuje roślinę energię na ukorzenianie się w niesprzyjających warunkach. Całe przygotowanie sprowadza się do kilku ruchów:

  1. Wybierz termin. Sadzonki w pojemnikach z liśćmi możesz sadzić od połowy maja do października. Sadzonki bez liści trafiają do gruntu wtedy, gdy miną przymrozki, a gleba zdąży się ogrzać.
  2. Wykop dołek i wymieszaj ziemię z kompostem lub rozłożonym obornikiem.
  3. Ustaw roślinę i zasyp korzenie, delikatnie dociskając podłoże wokół pędu.
  4. Podlej od razu po posadzeniu, żeby ziemia osiadła przy korzeniach.

Uprawa winorośli krok po kroku wygląda podobnie niezależnie od odmiany, ale termin sadzenia warto dopasować do pogody w twoim rejonie, a nie do kalendarza. Jeśli wiosna jest zimna, poczekaj kilka dni dłużej. Lepiej stracić tydzień, niż patrzeć, jak sadzonka marnieje w zimnej glebie.

Po posadzeniu zostaje najważniejsze: sprawdź, czy wokół pędu nie zebrała się woda. Ziemia powinna być wilgotna, ale nie zamulona.

Jaką podporę zamontować i jak prowadzić winorośl w pierwszym roku?

Podporę stawiasz od razu po posadzeniu, nie po roku. Młody pęd potrzebuje czegoś, do czego da się przywiązać, zanim zacznie się wyginać pod własnym ciężarem. W pierwszym sezonie wystarczą dwa solidne paliki wbite po bokach sadzonki albo naprężone sznurki rozpięte między słupkami.

Wybierz system prowadzenia, zanim wbijesz pierwszy palik. Najprostszy na start to pojedynczy pęd prowadzony pionowo do góry, z bocznych przyrostów zostawiasz tylko te, które mają iść w bok. Przy ścianie południowej sprawdzi się forma sznurowa: kilka ramion rozciągniętych poziomo i wypuszczane z nich pionowe pędy.

W pierwszym roku nie walczysz o owoce. Celem jest zbudowanie szkieletu krzewu, więc wszystkie zawiązki usuwasz, gdy tylko się pokażą. Roślina zużywa wtedy energię na korzenie i drewno, a nie na dojrzewanie jagód, które i tak wypadłyby słabo.

Cięcie formujące robisz wczesną wiosną, od lutego do końca marca, gdy pąki jeszcze śpią. Wtedy widzisz dokładnie, co zostawić. Zostawiasz jeden lub dwa najsilniejsze pędy, resztę wycinasz przy nasadzie. Ran po cięciu nie musisz smarować, jeśli cięcie jest gładkie i wykonane ostrym sekatorem.

Podczas kwitnienia obetnij albo obłam tegoroczne przyrosty. Składniki pokarmowe trafiają wtedy do kwiatów i zawiązujących się jagód, a nie do rosnących na końcach witek. To prosty zabieg, który poprawia jakość owoców bez żadnych preparatów.

Prowadzenie w pierwszym roku to głównie pilnowanie, żeby pędy nie leżały na ziemi. Przywiązuj je luźno, materiałem, który nie wrzyna się w korę. Sprawdzaj wiązania co kilka tygodni, bo pęd grubieje szybciej, niż się wydaje.

W tym tygodniu obejrzyj swoją winorośl i policz pędy idące od nasady. Jeśli jest ich więcej niż trzy, wybierz dwa najgrubsze i najzdrowsze, a pozostałe wytnij przy samej ziemi.

Jak podlewać winorośl, żeby nie utopić korzeni i nie przegapić suszy?

Podlewanie zaczynasz od sprawdzenia, nie od konewki. Wbij palec kilka centymetrów w ziemię przy pniu i zobacz, czy pod wierzchem jest jeszcze wilgoć.

Jeśli ziemia jest sucha na tej głębokości, podlej obficie i daj wodzie wsiąknąć, zanim wrócisz z drugim garnkiem. Jeśli jest mokra, odłóż podlewanie o kilka dni.

W uprawie winorośli korzenie schodzą głęboko, więc rzadsze, ale porządne podlanie działa lepiej niż codzienne skrapianie wierzchniej warstwy. Płytkie podlewanie zatrzymuje się tuż pod powierzchnią i korzenie nie mają po co schodzić niżej.

Glebę pod krzewem sprawdzasz nie tylko pod palcem, ale i po liściach. Zwinięte, matowe blaszki w upalne popołudnie to sygnał, że roślina nie nadąża z pobieraniem wody.

Rano liście powinny być napięte. Jeśli tak nie jest, a ziemia jest sucha, podlej jeszcze przed południem.

Podlewanie kierujesz na ziemię, nie na liście. Mokre liście w chłodną noc sprzyjają mączniakowi rzekomemu, a ten atakuje winorośl najczęściej po deszczowych dniach.

Ściółkowanie pod krzewem ogranicza parowanie i utrzymuje wilgoć w glebie. Rozłóż warstwę kory albo skoszonej trawy, ale zostaw kilkanaście centymetrów odstępu od pnia, żeby nie gnił.

Nawożenie rozkładasz w czasie, a nie robisz wszystkiego naraz. Za dużo azotu daje bujne pędy i mało owoców, więc lepiej mniej i regularnie niż garść na start sezonu.

Pielęgnacja w upalne tygodnie to głównie sprawdzanie ziemi i cienia. Jeśli krzew stoi przy rozgrzanej ścianie, w najgorętsze dni podlej go rano, zanim słońce przypiecze podłoże.

Wracaj do krzewu co kilka dni i sprawdzaj wilgoć palcem. To najprostszy sposób, żeby nie przelać i nie przesuszyć.

Kiedy i jak ciąć winorośl, żeby owocowała i nie zdziczała?

Cięcie winorośli robisz wczesną wiosną, od lutego do końca marca, zanim pąki ruszą. Wtedy krzew jest jeszcze uśpiony i dobrze znosi zabieg. Termin ma znaczenie, bo rany zadane po rozpoczęciu wegetacji goją się gorzej.

Zanim chwycisz sekator, zaplanuj formowanie krzewu. Bez tego pędy rosną w nieładzie, zagęszczają się i zasłaniają liście. Wybierz jeden system prowadzenia i trzymaj się go przez lata, bo winorośl owocuje najlepiej na pędach prowadzonych w powtarzalny sposób.

W okresie kwitnienia obetnij albo obłam tegoroczne przyrosty. Dzięki temu więcej składników pokarmowych trafia do kwiatów i zawiązujących się jagód. To przekłada się na jakość winogron, a nie tylko na wygląd krzewu.

Cięcie ma też drugą stronę. Przerzedzony krzew szybciej przesycha po deszczu, a to utrudnia życie chorobom grzybowym. Mączniak i inne choroby winorośli atakują gęste, zawilgocone pędy. Regularne cięcie pędów to więc część ochrony, nie tylko zabieg formujący.

W uprawie winorośli liczy się rytm. Zostawiasz mocne pędy, słabe usuwasz, a nadmiar przyrostów ograniczasz. Krzew nie zużywa wtedy sił na zbędne pędy i lepiej przygotowuje się na zimę. Osłonięte od wiatru stanowisko pomaga, ale samo nie zastąpi cięcia.

Po zbiorze winogron nie zostawiaj krzewu samemu sobie. Zdrowe liście pracują dłużej i odkładają zapasy przed zimą. Chore liście z plamami usuń, żeby nie zimowały razem z rośliną. Sadzenie w dobrym miejscu i uprawa z rozplanowanym cięciem dają większą szansę na dorodne owoce, choć plony zależą też od pogody.

W ten weekend obejrzyj krzew i zaznacz pędy, które zostawiasz. Sekator ostrz przed lutym, żeby cięcie winorośli wypadło w terminie.

Pytania czytelników

Kiedy najlepiej sadzić winorośl w Polsce?

Winorośl sadzi się głównie wiosną, od połowy kwietnia do maja, albo jesienią, od września do listopada. Sadzonki w pojemnikach z liśćmi możesz posadzić od połowy maja do października. Jeśli celujesz w wiosnę, wybierz drugą połowę kwietnia lub maj, gdy miną przymrozki, a gleba osiągnie około 10 stopni Celsjusza. Wiele odmian znosi też sadzenie w późnej zimie i wczesną wiosną, gdy rośliny są jeszcze uśpione.

Ile krzewów winorośli posadzić, żeby wystarczyło dla rodziny?

Zwykle wystarcza 10-14 krzewów kilku odmian, żeby zapewnić świeże winogrona rodzinie 4-5-osobowej i jej gościom. Liczba zależy od tego, ile miejsca masz w ogrodzie i jak duże zbiory cię interesują. Wybierz kilka odmian o różnej porze dojrzewania, bo wtedy zbiory rozkładają się w czasie. Przy takiej liczbie krzewów zaplanuj odstępy między roślinami i rzędami już przed kopaniem dołków.

Po ilu latach winorośl zaczyna owocować?

Winorośl zaczyna owocować w trzecim roku po posadzeniu i owocuje przez następne dziesiątki lat. Do tego czasu roślina buduje korzenie i pędy, więc nie licz na pełne zbiory od razu. Na jakość owoców wpływa stanowisko, gleba i cięcie, a nie tylko wiek krzewu. Efekt zależy też od pogody w danym sezonie.

Czy winorośl w polskim klimacie musi rosnąć pod osłoną?

Nie musi, ale pod stałą osłoną, taką jak nieogrzewana szklarnia albo tunel foliowy niedemontowany na zimę, warunki do uprawy są najlepsze. Tunel foliowy wydłuża sezon wegetacyjny o 4-6 tygodni i chroni kwiaty przed wiosennymi przymrozkami. W gruncie wybierz miejsce dobrze nasłonecznione, osłonięte od silnych i zimnych wiatrów, przy południowej lub zachodniej ścianie.

Marta Zielińska
Z notatnika autorki

Marta Zielińska

Redaktorka ogrodowa - testuje rośliny i podpowiada, co i kiedy sadzić, od parapetu po warzywnik.

Poznaj Martę