Błąd 1: Demontaż starych warstw bez sprawdzenia, co pod nimi siedzi
Najczęstszy błąd przy remoncie balkonu zaczyna się jeszcze przed pierwszym uderzeniem młotka. Właściciele mieszkań, chcąc zaoszczędzić czas, od razu zrywają płytki i skuwają posadzkę, żeby zobaczyć, co jest pod spodem. Tymczasem kolejność powinna być odwrotna. Najpierw ocena stanu technicznego balkonu, potem demontaż. Jeśli od razu rozbierzesz warstwy, stracisz jedyną szansę, żeby zobaczyć, jak zachowuje się konstrukcja w oryginalnym stanie. Pęknięcia, które są widoczne na płytkach, mogą mieć źródło w uszkodzonej płycie betonowej, ale równie dobrze mogą być efektem źle dobranej zaprawy klejowej. Po skuciu wszystkiego nie będziesz wiedział, czy wina leżała w izolacji, czy w samej płycie.
Zanim zaczniesz cokolwiek rozbierać, obejrzyj balkon od spodu, jeśli masz taką możliwość, oraz sprawdź sufit u sąsiada poniżej. Złuszczająca się farba, zacieki albo białe wykwity na suficie to sygnał, że woda od dawna pracuje w Twojej płycie balkonowej. Na górze zwróć uwagę na kierunek spadku. Wystarczy prosta próba z butelką wody. Wylej ją na posadzkę i obserwuj, czy woda spływa w stronę rynienki, czy stoi w kałużach przy ścianie budynku. Jeśli stoi, to znaczy, że spadek balkonu jest zerowy albo odwrócony i nawet najlepsza nowa hydroizolacja nie uratuje konstrukcji przed wilgocią.
Zdarza się, że balkon wygląda na solidny, a problem leży głębiej, w samej konstrukcji. Skorodowane pręty zbrojeniowe, które pęczniejąc, rozsadzają beton od środka, to klasyka. Na powierzchni widać tylko rdzawy pasek, ale pod spodem beton jest już sypki i odstaje od pręta. Jeśli od razu położysz nową warstwę na takim podłożu, za dwa sezony zobaczysz to samo, co przed remontem. Dlatego po demontażu, ale przed gruntowaniem, sprawdź beton młotkiem. Tam, gdzie głos jest głuchy i beton się kruszy, trzeba skuć luźne fragmenty, zabezpieczyć pręty antykorozyjnie i uzupełnić ubytki zaprawą naprawczą. To dodatkowy dzień pracy, ale bez tego cała reszta, łącznie z folią w płynie i płytkami mrozoodpornymi, będzie pracować na uszkodzonej konstrukcji.
Demontaż starych warstw ma sens tylko wtedy, gdy traktujesz go jako element diagnozy. Zapisuj sobie, na jakiej wysokości leżała stara izolacja, czy była przyklejona do całej powierzchni, czy miejscami odspojona, i co znajdowało się bezpośrednio pod nią. Te informacje powiedzą Ci więcej niż jakikolwiek poradnik. Jeśli stara membrana trzymała się tylko na obrzeżach, a w środku była pusta, przyczyną był brak wentylacji albo zła przyczepność do podłoża. W nowym projekcie musisz to uwzględnić, na przykład wybierając system naprawy balkonu z dedykowanym gruntem, a nie uniwersalnym preparatem. Im więcej wiesz o tym, co zrywasz, tym mniejsze ryzyko, że za rok będziesz powtarzał całą robotę.
Błąd 2: Naprawa pęknięć zwykłą zaprawą zamiast masy elastycznej
Najczęstszy błąd przy remoncie balkonu to traktowanie pęknięć w betonie jak zwykłych ubytków, które wystarczy zaszpachlować i pomalować. Sięgasz wtedy po standardową zaprawę naprawczą, która po wyschnięciu jest twarda i sztywna. Problem w tym, że balkon pracuje. Zmiany temperatury, wilgoć, mikrodrgania konstrukcji powodują, że szczelina cały czas delikatnie się otwiera i zamyka. Sztywna zaprawa tego nie wytrzyma i pęknięcie pojawi się ponownie, często już po pierwszym sezonie. Co gorsza, woda, która dostanie się w to nowe pęknięcie, może zniszczyć warstwy izolacji, a nawet uszkodzić zbrojenie płyty.
Zamiast tego, do wypełniania rys i pęknięć w płycie balkonowej użyj mas elastycznych, czyli takich, które zachowują plastyczność po związaniu. To mogą być gotowe masy szpachlowe na bazie żywic, ale lepiej sprawdzą się produkty przeznaczone do naprawy konstrukcji betonowych, często sprzedawane w zestawach z systemem naprawy balkonu. Działają jak mostek: kleją się do podłoża, ale jednocześnie przenoszą naprężenia, więc szczelina nie wraca w to samo miejsce. Kluczowe jest też odpowiednie przygotowanie pęknięcia przed nałożeniem masy. Nie wystarczy zamazać rysę od góry. Musisz ją lekko poszerzyć, na przykład szlifierką kątową, oczyścić powierzchnię z pyłu i kurzu, a następnie zagruntować. Dopiero wtedy masa elastyczna ma szansę dobrze związać się z betonem.
Pamiętaj, że hydroizolacja balkonu to system naczyń połączonych. Nawet najlepsza folia w płynie czy membrana hydroizolacyjna nie spełni swojej roli, jeśli pod spodem masz niestabilne podłoże z niezałatanymi pęknięciami. Elastyczna masa to wydatek rzędu 30 60 zł za opakowanie, ale oszczędza ci kosztownego demontażu płytek i ponownego układania całej posadzki za kilka lat. Jeśli masz wątpliwości, czy dane pęknięcie wynika tylko z naturalnej pracy betonu, czy może z poważniejszego problemu konstrukcyjnego, skonsultuj się z kimś, kto oceni stan techniczny balkonu. Lepiej sprawdzić raz, niż później wymieniać całą płytę.
Błąd 3: Hydroizolacja tylko na płaskiej powierzchni, z pominięciem cokołów i balustrad
Balkon bez prawidłowo wykonanej hydroizolacji na cokołach i przy balustradach to jak parasol, który składa się tylko na środku czaszy. Woda i tak znajdzie drogę tam, gdzie izolacji nie ma, a najszybciej widać to właśnie na styku posadzki ze ścianą budynku oraz w miejscach kotwienia balustrady. Nawet najlepsza membrana położona tylko na płaskiej części podłogi nie ochroni konstrukcji przed wilgocią, która wnika w pionowe powierzchnie i spływa w głąb warstw. Po dwóch, trzech sezonach pojawiają się ciemne plamy na suficie sąsiada poniżej albo odpryski farby na ścianie w salonie, bo woda przeszła przez beton, zamiast zostać na płytkach.
Dlatego przed ułożeniem folii w płynie musisz przygotować nie tylko podłogę, ale też cokół o wysokości co najmniej 15 centymetrów oraz wszystkie miejsca, w których balustrada łączy się z konstrukcją. W praktyce oznacza to, że po oczyszczeniu powierzchni i naprawie ubytków zaprawą naprawczą gruntujesz również pionowe fragmenty ścian i słupki balustrady, a następnie nakładasz na nie masę uszczelniającą. W narożnikach, czyli tam, gdzie podłoga spotyka się ze ścianą, wklejasz taśmę uszczelniającą, która pracuje razem z podłożem i zapobiega pękaniu izolacji przy mikroruchach konstrukcji. Bez tej taśmy nawet kilkumilimetrowa rysa w narożniku stanie się kanałem dla wody, a Ty po zimie zobaczysz wykwity solne na płytkach.
Podobnie traktujesz miejsca wokół słupków balustrady, jeśli montujesz ją przed hydroizolacją. Każdy otwór po kotwie to potencjalne miejsce przecieku, więc po osadzeniu słupka obwód wokół niego wypełniasz masą uszczelniającą i przykrywasz łatą z taśmy. Jeżeli balustradę demontujesz na czas prac, nowe punkty mocowania muszą powstać przed położeniem membrany, a stare otwory wypełniasz zaprawą naprawczą. Dopiero wtedy całość pokrywasz ciągłą warstwą folii w płynie, która powinna zachodzić na cokół bez przerw.
Pamiętaj też o spadku. Jeśli posadzka po remoncie nie ma nachylenia około 1,5 procenta w kierunku odpływu, woda będzie stała na powierzchni, a hydroizolacja, nawet idealnie wykonana, dostanie test na trwałość, którego nie powinna przechodzić. Sprawdź poziom przed rozpoczęciem prac i, jeśli trzeba, wyrównaj go zaprawą samopoziomującą, zanim zaczniesz układać warstwy izolacyjne. To jedyny moment, w którym masz dostęp do konstrukcji, więc poprawienie spadku teraz kosztuje kilkaset złotych, a nie kilkanaście tysięcy za remont mieszkania poniżej.
Błąd 4: Układanie płytek na klej, który nie pracuje z balkonem
Najczęstszy błąd przy remoncie balkonu to potraktowanie go jak zwykłego wnętrza. Na balkonie nie wystarczy kupić pierwszy lepszy klej do płytek z marketu i przykleić nim płytki wprost do betonu. Podłoże balkonowe pracuje inaczej niż posadzka w kuchni. Zmiany temperatury, mróz i wilgoć powodują, że beton i warstwy izolacji rozszerzają się i kurczą. Sztywny klej cementowy nie nadąża za tymi ruchami. Po pierwszej zimie płytki zaczynają się odspajać, pojawiają się pęknięcia, a woda wnika pod spód i niszczy konstrukcję.
Jeśli zależy ci na trwałości, musisz myśleć o balkonie jak o systemie warstw, a nie jak o pojedynczej powierzchni. Klej do płytek balkonowych musi być elastyczny, czyli odkształcalny. Na opakowaniu szukaj oznaczeń C2TE lub C2S1. Oznaczają one podwyższoną przyczepność i odkształcalność, które kompensują naprężenia między warstwami. Zwykły klej C1 nie ma prawa bytu na zewnątrz, nawet jeśli cena wydaje się kusząca. Do tego dochodzi kwestia mrozoodporności płytek. Na balkon nie wchodzą płytki o nasiąkliwości powyżej 3 procent. Gres szkliwiony czy płytki mrozoodporne to podstawa, bo inaczej woda zamarznie w porach i rozsadzi szkliwo od środka.
Sam klej to jednak nie wszystko. Równie ważny jest sposób jego nakładania. Wielu wykonawców nakłada klej tylko na środek płytki, zostawiając puste przestrzenie na brzegach. Na balkonie to proszenie się o kłopoty. Pod płytką tworzą się kieszenie powietrzne, w które wnika woda. Po zamarznięciu zwiększa swoją objętość i dosłownie wyrywa płytkę z podłoża. Klej trzeba rozprowadzać packą zębatą na całej powierzchni, a płytkę dociskać tak, aby uzyskać pełne przylgnięcie. Sprawdź to po kilku godzinach: oderwij jedną płytkę i zobacz, czy klej pokrywa minimum 80 procent jej spodu. Jeśli widzisz suche miejsca, wiesz, że coś poszło nie tak.
Na koniec pamiętaj o fugach i spadkach. Fuga na balkonie nie może być zwykłą fugą cementową do łazienki. Potrzebujesz fugi elastycznej, często z żywicą, która wytrzyma ruch i mróz. Dodatkowo cała posadzka musi mieć spadek minimum 1,5 procenta w kierunku odpływu. Bez tego woda zostanie na powierzchni, znajdzie drogę przez fugi i z czasem zniszczy nawet najlepiej położone płytki. Dlatego przy remoncie balkonu krok po kroku zawsze układaj warstwy w tej samej kolejności: naprawa konstrukcji, hydroizolacja, elastyczny klej, płytki mrozoodporne, elastyczna fuga. Pominięcie którejkolwiek z nich zemści się w ciągu dwóch, trzech sezonów.
Błąd 5: Spadek posadzki ustawiony w złą stronę
Zanim położysz nową posadzkę, sprawdź, w którą stronę odpływa woda. To najczęściej pomijany szczegół, który po pierwszym większym deszczu potrafi zamienić remont balkonu w kosztowną lekcję. Woda, zamiast spływać do rynienki lub na zewnątrz, zostaje pod płytkami, przy ścianie budynku albo tworzy kałuże przy balustradzie. Taka wilgoć nie wyparuje sama, tylko przez lata będzie pracować pod spodem, niszcząc nawet najlepszą hydroizolację balkonu.
Prawidłowy spadek to minimum 1,5 do 2 procent, czyli około 1,5 do 2 centymetrów na każdy metr długości posadzki. Kierunek zawsze od ściany budynku w stronę zewnętrznej krawędzi. Jeśli twój balkon ma rynienkę, spadek prowadzi właśnie do niej. Zanim zaczniesz gruntowanie i układanie warstw izolacji, połóż łatę i poziomnicę na surowym betonie. W ten sposób sprawdzisz, czy konstrukcja ma odpowiedni profil. Stare balkony często go nie mają, bo przez lata osiadły, a wylewka popękała. Wtedy nie obejdzie się bez skucie posadzki i wykonania nowej wylewki wyrównującej, która nada właściwy kierunek odpływu.
Jeśli spadek jest minimalny albo w ogóle go nie ma, możesz skorygować go zaprawą naprawczą lub samopoziomującą masą szpachlową. Pamiętaj tylko, żeby nakładać ją cienkimi warstwami i kontrolować poziom na każdym etapie prac. Gruba warstwa na raz popęka, a pęknięcia w podłożu szybko przeniosą się na folię w płynie i płytki. Po związaniu zaprawy, zanim położysz membranę hydroizolacyjną, sprawdź jeszcze raz kierunek odpływu. Wlej wiadro wody w najdalszy kąt balkonu i zobacz, czy woda faktycznie dociera do rynienki albo krawędzi. Ten prosty test zajmie ci minutę, a uchroni przed demontażem całej posadzki po pierwszej zimie.
Zły spadek to też problem dla balustrady. Jej słupki osadzone w posadzce będą stały w kałuży, a woda wniknie w szczeliny przy kotwach. Z czasem korozja zabierze się za konstrukcję, a wymiana balustrady to już osobny, spory wydatek. Dlatego podczas oceny stanu technicznego balkonu zwróć uwagę nie tylko na pęknięcia i stan betonu, ale właśnie na to, gdzie zbiera się deszczówka. Lepiej poprawić spadek na etapie przygotowania podłoża, niż później rozbierać płytki mrozoodporne i fugi, żeby dostać się do zniszczonej izolacji.
Błąd 6: Fuga jako jedyna linia obrony przed wodą
Najczęstszy błąd przy remoncie balkonu pojawia się na samym końcu, gdy posadzka już leży, a ty zacierasz ręce, że najgorsze za tobą. Chodzi o fugi. Traktujesz je jak dekoracyjne linie między płytkami, a one w rzeczywistości są jedyną fizyczną barierą między wodą a warstwami pod spodem. Jeśli cała hydroizolacja balkonu opiera się na wąskim pasku zaprawy fugowej, to ta konstrukcja prędzej czy później przegra z wilgocią.
Zobacz, co się dzieje, gdy fuga pęka. Deszczówka wsiąka w szczelinę, spływa po kleju i dociera do warstwy izolacji. Nawet najlepsza folia w płynie czy membrana hydroizolacyjna nie są wieczne, a woda potrafi znaleźć sobie drogę przez mikrouszkodzenia powstałe chociażby podczas chodzenia po balkonie. Zimą zamarzająca woda rozsadza fugę od środka, powiększając rysę. Wiosną masz już nie tylko estetyczny problem, ale realne zagrożenie dla płytek, które zaczynają się odspajać. Potem woda wnika głębiej, koroduje pręty zbrojeniowe w betonie i zanim się obejrzysz, zamiast drobnej naprawy balkonu masz do wymiany całą posadzkę łącznie z warstwami pod spodem.
Dlatego fugowanie to nie czynność wykańczająca, tylko element systemu naprawy balkonu. Użyj fugi elastycznej przeznaczonej do stosowania na zewnątrz, najlepiej epoksydowej, która ma znacznie niższe nasiąkanie niż tradycyjne zaprawy cementowe. Zwykły silikon do łazienki to za mało, potrzebujesz masy uszczelniającej odpornej na promieniowanie UV i zmiany temperatur. Przy okazji zwróć uwagę na spadek balkonu, bo nawet idealnie wykonane fugi nie pomogą, jeśli woda po prostu stoi na powierzchni. Woda musi spływać, a fuga ma być tylko dodatkowym zabezpieczeniem, a nie główną linią obrony. Jeśli tak do tego podejdziesz, unikniesz kosztownego remontu za kilka lat i nie będziesz musiał demontować płytek, żeby dotrzeć do źródła problemu.
Błąd 7: Zbyt wczesne chodzenie po świeżej posadzce
Najszybszy sposób, żeby zniszczyć świeżo położoną posadzkę, to wejść na nią za wcześnie. Po remoncie balkonu naturalne jest, że chcesz zobaczyć efekt i posprzątać, ale każdy krok po nowych płytkach czy masie szpachlowej to ryzyko odkształceń, rys i trwałych wgnieceń. Nawet jeśli powierzchnia wygląda na suchą, to pod spodem wciąż trwa wiązanie chemiczne. Zbyt wczesne obciążenie sprawia, że zaprawa traci przyczepność, a fugi pękają w miejscach, które później będą zbierać wilgoć.
Kluczowa jest tu cierpliwość i sprawdzenie, co dokładnie kładziesz. Zaprawy klejowe do płytek mrozoodpornych potrzebują zwykle 24 do 48 godzin na związanie, ale pełną wytrzymałość uzyskują dopiero po 7 do 14 dniach. Folia w płynie i membrana hydroizolacyjna schną szybciej, ale to podłoże pod nimi decyduje o trwałości całej konstrukcji. Jeśli położysz na świeżą warstwę ciężkie donice, meble ogrodowe albo po prostu będziesz intensywnie chodzić po balkonie, uszkodzisz nie tylko posadzkę, ale też hydroizolację balkonu, która miała chronić przed wodą. Pęknięcia w warstwie izolacji to później kosztowna naprawa balkonu, a nie drobny retusz.
Zanim zaczniesz chodzić po nowej powierzchni, policz realny czas schnięcia, a nie ten z etykiety producenta. Warunki atmosferyczne mają ogromne znaczenie. Przy wysokiej wilgotności powietrza, po deszczu albo w chłodne dni wiązanie trwa nawet dwa razy dłużej. Na balkonach od południa, gdzie słońce operuje cały dzień, woda z mas odparowuje za szybko, co też osłabia strukturę. W praktyce bezpieczniej poczekać dodatkowy dzień albo dwa, niż potem kuć płytki i układać je od nowa.
Zaplanuj prace tak, żeby po zakończeniu montażu posadzki mieć jeszcze zapas czasu na montaż balustrady, czyszczenie powierzchni i gruntowanie ewentualnych poprawek. Jeśli musisz wejść na balkon wcześniej, połóż na posadzce szerokie deski lub płyty OSB, które rozłożą ciężar na większą powierzchnię. Ale traktuj to jako wyjątek, a nie standard. Jedno nieostrożne stąpnięcie w pierwszej dobie potrafi zniweczyć cały system naprawy balkonu, a spadek balkonu, który miał odprowadzać wodę, przestaje działać, gdy w zagłębieniu po odcisku buta zbierają się kałuże.
Błąd 8: Obróbki blacharskie potraktowane po macoszemu
Blacha pod parapetem i przy balustradzie to element, który zwykle przegrywa w starciu o uwagę z ładnymi płytkami. Efekt jest taki, że po pierwszym większym deszczu woda zamiast spływać po obróbce, wchodzi w szczelinę między blachą a ścianą albo między blachą a posadzką. Zanim zdążysz się obejrzeć, wilgoć siedzi już w warstwach pod spodem, a na suficie sąsiada poniżej pojawia się ciemny krąg. Obróbka to nie dekoracja, tylko pierwsza linia obrony konstrukcji, więc jeśli podczas remontu balkonu traktujesz ją jako dodatek, przygotuj się na kosztowną poprawkę w sezonie albo dwa.
Najczęstszy błąd to montaż blachy na płytkach bez żadnego uszczelnienia krawędzi. Blacha przylega do podłoża, ale nie jest z nim związana, więc przy mrozie i ruchach konstrukcji powstają szczeliny, do których wciąga wodę kapilarnie. Do tego dochodzi kwestia kierunku spadku. Jeśli obróbka ma minimalny spadek albo w ogóle, woda stoi na niej i szuka drogi w dół. Na rynku znajdziesz gotowe profile z wyprofilowanym noskiem, które wymuszają właściwy kierunek odpływu, ale one też muszą być osadzone w warstwie hydroizolacji, a nie tylko przykręcone do balustrady.
Prawidłowo wykonana obróbka zaczyna się od tego, że jej górna krawędź wchodzi w bruzdę wyciętą w ścianie lub w balustradzie i jest zamknięta masą uszczelniającą, a dolna zachodzi na warstwę hydroizolacyjną albo na posadzkę z zakładem minimum pięciu centymetrów. W praktyce oznacza to, że blachę montujesz przed ostatnią warstwą nawierzchni, a nie po wszystkim. Jeśli masz już położone płytki, musisz je dociąć w miejscu styku, wpuścić obróbkę pod nie i dopiero wtedy fugować. To robota na kilka godzin, ale bez tego cała membrana hydroizolacyjna pod spodem pracuje na marne.
Do uszczelnienia połączeń blachy z płytkami i ścianą używaj silikonu budowlanego o wysokiej odporności na UV, nie byle jakiej masy akrylowej, która po roku robi się krucha i przepuszcza wodę. Zwróć też uwagę na łączenia odcinków blachy, jeśli balkon ma większą długość. Każdy łącznik powinien być wykonany na zakładkę zgodnie z kierunkiem spływu wody, a sam szew zabezpieczony taśmą uszczelniającą. Przy okazji sprawdź, czy obróbka nie trze o balustradę i czy nie ma ostrych krawędzi, które przetną folię w płynie przy wietrznej pogodzie. Dobrze osadzona i uszczelniona obróbka blacharska to wydatek rzędu kilkuset złotych, ale oszczędza ci kosztów naprawy całej posadzki, gdy wilgoć dostanie się do betonu.
Błąd 9: Remont bez dokumentacji zdjęciowej i próby szczelności
Najbardziej niedoceniany etap remontu balkonu to ten, który dzieje się po zakończeniu prac. Wszyscy skupiają się na wyborze płytek, kolorze fugi czy montażu balustrady, a zapominają o dwóch rzeczach: dokumentacji zdjęciowej i próbie szczelności. Efekt jest taki, że gdy po pierwszej zimie na suficie sąsiada poniżej pojawią się wilgotne plamy, nie masz żadnego dowodu na to, że hydroizolacja balkonu została wykonana prawidłowo, a wina leży po stronie konstrukcji budynku, a nie Twojej ekipy.
Zacznij od zdjęć. Nie chodzi o fotki na Instagrama, tylko o systematyczne uwiecznianie każdej warstwy robót. Zanim wylejesz zaprawę naprawczą, zanim położysz folię w płynie, zanim ułożysz płytki mrozoodporne, zrób zdjęcie. Musi być na nim widoczny stan podłoża po czyszczeniu powierzchni, sposób ułożenia taśmy uszczelniającej w narożnikach i przy przejściach balustrady przez posadzkę, a także grubość nałożonej membrany hydroizolacyjnej. Taką dokumentację traktuj jak polisę ubezpieczeniową. Jeśli za rok czy dwa pojawi się problem, zdjęcia pokażą, czy winowajcą był źle wykonany spadek balkonu, pęknięcie w betonie, czy błąd wykonawcy przy fugowaniu.
Druga sprawa to próba szczelności. Większość ekip pomija ten etap, bo to strata czasu, a przecież „widać, że izolacja jest dobrze zrobiona”. Tylko że woda nie pyta, czy coś wygląda dobrze. Test polega na tym, że po wyschnięciu membrany hydroizolacyjnej zalewasz powierzchnię balkonu wodą na wysokość około dwóch centymetrów i zostawiasz na dobę. Jeśli po tym czasie poziom wody spadnie, a na stropie poniżej nie pojawią się zawilgocenia, masz pewność, że system naprawy balkonu działa. Jeśli woda ucieka, masz szansę znaleźć nieszczelność, zanim położysz na nią płytki.
Warto też pamiętać o tym, żeby dokumentacja zdjęciowa obejmowała stan balustrady przed demontażem i po montażu. Często podczas wymiany balustrady wierci się nowe otwory w warstwie hydroizolacji, a potem nikt tego nie zabezpiecza. Zdjęcie pokazujące, jak wyglądało podłoże wokół kotew, potrafi rozstrzygnąć spór z wykonawcą szybciej niż jakakolwiek opinia słowna. Remont balkonu krok po kroku kończy się nie wtedy, gdy ostatnia płytka jest na miejscu, ale wtedy, gdy masz dowody, że wszystkie warstwy zostały zrobione tak, żeby przetrwały warunki atmosferyczne przez lata.
